Өчигдөр өглөө Халиун булаг багийн Монголын хөндий гэх газар анхны үйл ажиллагаагаа эхлүүлж цаг агаарт зориудаар нөлөөлсөн байна.

Цаг агаарт зориудаар нөлөөлөх үйл ажиллагаа нь угтвар чийгийг нэмэгдүүлэх, ган, хуурайшилтыг бууруулах, бэлчээрийн ургамлын ургалтыг дэмжих, усны нөөцийг нэмэгдүүлэх зэрэг чухал ач холбогдолтой юм.

Судлаачид шинэ телескопын системийг турших явцдаа богино хугацаанд олон мянган сансрын биетийг бүртгэсэн аж. Астероид гэдэг нь нарны аймгийг тойрон хөдөлдөг жижиг чулуурхаг биетүүд бөгөөд ихэнх нь Ангараг гараг болон Бархасбадь гараг гарагуудын хооронд байрлах астероидын бүсэд оршдог. Зарим нь нарны аймгийн илүү алслагдсан хэсэгт байдаг тул илрүүлэхэд хүндрэлтэй байдаг.

Судлаачдын мэдээлснээр энэ удаа илэрсэн астероидуудын дунд Нарны аймгийн алслагдсан бүсэд орших хэд хэдэн биет багтаж байгаа ажээ. Мөн илэрсэн астероидуудын аль нь ч дэлхийд аюул учруулах замд ороогүй гэж мэдээлсэн байна.

Шинэ ажиглалтын технологийн тусламжтайгаар богино хугацаанд ийм олон сансрын биет илрүүлсэн нь одон орон судлалын хувьд чухал ахиц гэж судлаачид онцолж байна.

Харин Увс аймгийн Зүүнхангай, Цагаанхайрхан, Өмнөговь сумдын нутгаар цас орж байна.

Түүний мэдэгдэлтэй холбогдуулан ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр, ХЗДХ-ийн сайд асан Д.Мөнх-Эрдэнэ нар тайлбар хийлээ.

ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр: Л.Оюун-Эрдэнэ намайг мөнгө авахыг харсан гэрчүүд байгаа гэсэн. Тэр хүмүүс нь одоо өөрсдөө гарч ирээд ярих хэрэгтэй. Бас хоёр цагийн бичлэг байгаа гэсэн. Тэгвэл түүнийгээ бүтнээр нь шууд цац л даа. Юуг нь хүлээгээд байгаа юм.

Надад хэлэх үг ч олдохгүй байна. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнийн ярьсан зүйлд хандаж нэг л зүйл хэлье. Энэ хүн болон холбогдох бүлэглэлтэй холбоотой олон асуудлыг хууль хяналтын байгууллага идэвхтэй шалгаж байгаа.

Өнөөдөр хүртэл ‘14 давхрыг дээрэмдүүлсэн’ гэх иргэн өөрөө гарч ирж, олон нийтэд мэдээлэл өгсөн. Тухайн иргэнийг гэрчийн хамгаалалтад авна. Хэргүүд нь тогтоогдож эхлэхээр өөрсдийгөө хамгаалах зорилгоор худал мэдээлэл тарааж байна. Эрүүгийн хуульд гүтгэх заалт байхгүй болсныг илт ашиглаж байна. Т.Аюурсайхан одоо ярих хэрэгтэй, удахгүй Б.Ганхуяг гарна. Энэ хоёр нөхөр ярих хэрэгтэй.

Мөн намайг Арцатын аманд хаус авсан гэнэ. Гэтэл нүүрсний хулгайчид тэнд амьдардаг гэдгийг би анх гаргаж тавьсан шүү дээ. Намайг одоо тэд нартай адилхан болгох гээд зүтгээд байх шиг байна. Би энэ хүнийг эрүүл биш байх гэж бодож байгаа. Сэтгэцийн хувьд хуваагдмал шинж чанартай. Энэ хүн өөрийнхөө авсан авлигыг яриад байгаа юм биш биз дээ. Тэр зургаан ширхэг оффтейк гэрээний дөрвийг нь өөрөө хийсэн хүн. Зориуд намайг ийм байдалд оруулж байна. Би Л.Оюун-Эрдэнэтэй халз мэтгэлцэхэд бэлэн байна.

Ерөнхийлөгчийн эхэлж очсон “Мөнхийн чанар” ХХК 2010 оноос гурилан бүтээгдэхүүн, хоол, хүнс, аялал жуулчлал зэрэг чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Компани 80 гаруй хүнийг ажлын байраар хангасан бөгөөд 90 хувь нь эмэгтэйчүүд юм. Аймагтаа анхны түргэн хоол, бейкери, кофе шоп ажиллуулж эхэлсэн.  

Анх 10 гаруй бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байсан бол өдгөө талх, нарийн боов, бялуу зэрэг 200 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнээр аймгийнхаа хэрэгцээг бүрэн хангаж, зэргэлдээ аймаг, сумдад нийлүүлж байгаа тухай компанийн захирал Л.Оюун-Эрдэнэ танилцууллаа.  

Үүний зэрэгцээ “Үдийн цай” хөтөлбөрийн хүрээнд аймгийн сургууль, цэцэрлэгүүдэд  бүтээгдэхүүнээ нийлүүлж байна. “Мөнхийн чанар” ХК нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хүүхдийн төлөө сайн үйлсийн аянд оролцон, сүүлийн гурван жилд 70 гаруй сая төгрөгийн хандив, тусламж үзүүлсэн байна. Мөн өсвөр үеийнхний дунд спортын уралдаан, тэмцээн тогтмол зохиодог уламжлалтай болжээ.

1942 онд БНМАУ-ын Засгийн газар хүн амыг хүнсээр хангах зорилгоор аймгийн төвүүдэд “Идэш тэжээлийн комбинат” байгуулах шийдвэр гаргасан нь өнөөгийн “Увс хүнс” ХК-ийн суурь болсон юм. 80 гаруй хүнтэй тус компани өдгөө чацаргана, гурил, сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, шингэн хүнс үйлдвэрлэдэг.   

Тус компани 2023 онд “Хүнсний хувьсгал” хөдөлгөөний хүрээнд хөнгөлөлттэй зээл авч тоног төхөөрөмжөө шинэчлэн бүтээгдэхүүний чанар, стандартыг сайжруулжээ.

Жил ирэх тусам улсад төлөх татварын хэмжээ нэмэгдэж, өнгөрсөн жил гэхэд л 1,2 тэрбум төгрөгийн татвар төлөөд байна.

“Увс хүнс” ХК манай улсын нийт зэрлэг чацарганы 70, таримал чацарганы 50 гаруй хувь нь ургадаг Увс аймгийн чацарганыг Европын Холбооны Улсад оюуны өмчөөр бүртгүүлж, улсдаа анх удаа Газар зүйн заалттай бүтээгдэхүүн болгожээ.

Ерөнхийлөгчийн санаачлан хэрэгжүүлж байгаа “Хүнсний хувьсгал” хөдөлгөөн аж ахуйн нэгжүүдэд хүчин чадлаа нэмж, тоног төхөөрөмжөө сайжруулах, орон нутгийн иргэдийг ажлын байраар хангахад маш том дэмжлэг болж байгааг аж ахуйн нэгжүүдийн удирдлагууд хэллээ. Энэ хөдөлгөөнийг цаашид дор хаяж 10-15 жил тууштай хэрэгжүүлж,  хөнгөлөлттэй зээл, татварын бодлогоор түлхүү дэмжвэл үндэсний үйлдвэрлэл улам хөгжинө гэдэгт эргэлзэхгүй байгаагаа илэрхийлж байлаа.

Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн А.Цогоо: Ч:51 (Дүүхээ дэлгүүр-Дүнжингарав худалдааны төв) чиглэлд явж байсан 11-001 гарааш дугаартай автобусны жолооч нь Хавдар судлалын эмнэлэг зогсоолоос суух гэхэд хаалгыг нь нүдээд байхад харсаар байж хүнээ авалгүй, хаяж явсан. Маш их гомдолтой байна. Арга хэмжээ авч хариу өгнө үү.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний Трансбус ХХК-ийн 11-001 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Б.Б-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 10 дахь хэсгийн 10.1-т заасныг үндэслэн 15 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Иргэний гомдол: Хан-Уул дүүргийн иргэн Ц.Халиун: Ч:52 (Дүүхээ дэлгүүр-Зайсан) чиглэлд явж байсан 11-021 гарааш дугаартай автобусны жолооч хойд хаалгаа хаахгүй явсан. Олон хүний амь нас хариуцаж явж байж, ийм хариуцлагагүй байж болохгүй.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний Трансбус ХХК-ийн 11-021 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Б.Д-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Иргэний гомдол: Баянзүрх дүүргийн иргэн: М:1 (5 шар-Офицеруудын ордон)  чиглэлд явж байсан 2-118 гарааш дугаартай автобусны жолооч Баянзүрх дүүрэг зогсоолоос хөдлөөд удаагүй байтал Офицеруудын ордон зогсоол дээр буух хүмүүс энд буугаарай, цайндаа орно гэсэн. Буудал дээрээ очоогүй, буух газраа буумаар байна гэхэд хэл амаар доромжилж хөөсөн.

Шийдвэрлэлт: Иргэний гомдлын дагуу нийтийн тээврийн үйлчилгээний “Зорчигч тээвэр хоёр” ОНӨААТҮГ-ын 2-118 гарааш дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч С.Б-ыг шалгаж, гаргасан зөрчилд нь Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн 25 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдууллаа.

Нийтийн тээврийн бодлогын газар нь 70044040 дугаарын утсаар иргэн таны санал, гомдол, талархал хүлээн авдаг. Утаснаас гадна иргэн та https://ptd.ub.gov.mn/ цахим хуудсанд хандан санал, гомдол, талархал илгээх боломжтой.

Тодруулбал, Монгол улсын иргэн Б нь Амьтны тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд заасан “Нэн ховор амьтан”, Монгол Улсын улаан номын “Нэн ховор” зүйлд багтсан “Шивэр хандгай”-г Хан Хэнтий улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгаас агнасан хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулж тус хэргийг 2025 оны 07 дугаар сарын 22-ны өдөр шүүхэд шилжүүлэх саналтай Сэлэнгэ аймгийн прокурорын газарт хүргүүлсэн бөгөөд иргэн Б-г Сэлэнгэ аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхээс гэмт буруутайд тооцож Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.5 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шийтгэгдсэн.

Мөн Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн наймдугаар бүлгийн 49-р зүйлийн 4 дэх хэсгийн 2 дахь заалтад амьтны аймагт учирсан хохирлыг тухайн амьтны экологи-эдийн засгийн үнэлгээг хоёр дахин нэмэгдүүлж, 39,400,000 төгрөгийг нөхөн төлүүлсэн.

Иймд иргэд та бүхэн хууль бусаар ан агнах гэмт хэрэг, зөрчлийн талаар мэдээллийг цагдаагийн байгууллагад шуурхай өгч, байгаль хамгаалах үйлсэд хамтран ажиллахыг уриалж байна.

Тус аймгийн Онцгой байдлын газрын Давст сум дахь Эрэн хайх, аврах бүлэг,  Цагдаагийн хэсгийн алба хаагчид, сумын Мэргэжлийн ангийнхан малчин А /54 настай, эмэгтэй/-ийг эрэн хайх ажиллагааг зохион байгуулж, 07:36 цагт гэрээс нь зүүн урд зүгт 5 км-т “Шар толгой” гэдэг газраас хээрээс эсэн мэнд олж, ар гэрийнхэнд нь хүлээлгэн өгсөн.

Тухайлбал, өнгөрсөн сарын 14-нөөс эхлэн тухайн бүс нутагт үүссэн нөхцөл байдлын улмаас хойш нийт 1400 гаруй иргэн хамгаалалт хүсэж баазад нэвтэрснийг монгол цэргүүд шуурхай хүлээн авч, хамгаалалтад авчээ. 

Энгийн иргэдийг хамгаалах ажиллагааны хүрээнд цэргийн багийн зүгээс эмнэлгийн майхан төхөөрөмжлөн анхан шатны тусламжийн цэг байгуулж, шархадсан иргэдэд эмнэлгийн яаралтай тусламж үзүүлэн, шаардлагатай иргэдийг бусдаас тусгаарласан аж.

Түүнчлэн хамгаалалт хүсэж нэвтэрсэн орон нутгийн иргэдийн дунд төрөх дөхсөн жирэмсэн эмэгтэй байсныг баазын эмч ахлах дэслэгч Ц.Цэрэнлхам, сувилагч дэд ахлагч Д.Ууганбаяр нар эх барьж, эх, нярайг эсэн мэнд амаржуулсан байна.