Онцлох - Uvs.nutag.mn

Увсын Наранбулагт 50 см зузаан цас оржээ

zulaa — Sat, 24 Oct 2026 18:13:30 +0800

Цаг уур, орчны шинжилгээний газраас танилцуулсан мэдээллээр хээрийн цасны хэмжилтийн аравдугаар сарын 20-ны мэдээгээр нийт нутгийн 20 орчим хувьд цастай гарчээ. Тодруулбал, Баян-Өлгий, Ховдын ихэнх, Увс, Завхан, Хөвсгөлийн зарим, Архангай, Булган, Говь-Алтай, Дархан-Уул, Сэлэнгэ, Өвөрхангайн цөөн, Баянхонгор, Улаанбаатар, Орхон, Төв, Өмнөговийн ганц нэг сумдаар 1-9 см зузаан байна. Харин Увсын Ховд, Түргэн, Зүүнхангай, Завхан, Баруунтуруун, Завханы Яруу, Цэцэн-Уул, Цагаанчулуут, Цагаанхайрхан, Тэс, Түдэвтэй, Их-Уул, Хөвсгөлийн Цагаан-Уул, Улаан-Уул, Рашаант, Жаргалант, Арбулаг, Архангайн Жаргалантад 10-18 см байгаа бол Увсын Наранбулаг, Малчин, Өмнөговь, Өндөрхангай, Хяргас, Завханы Идэрт 20-50 см зузаан цастай байгаагаас хамгийн их нь Увсын Наранбулагт 50 см цас орсон байна.

Төсөв 2027: Хөвсгөл, Завхан, Увс аймаг тэргүүлэв

zulaa — Fri, 23 Oct 2026 18:27:29 +0800

Засгийн газраас ирэх 2027 оны төсвийн төслөө УИХ-д өргөн бариад буй. Хуулийн төсөлд 2027 оны төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 41.3 их наяд төгрөг, зарлагыг 43.6 их наяд, алдагдлын хэмжээг 2 их наяд 306 тэрбум төгрөг байхаар тусгажээ. Мөн 2027 оны төсвийн зарлагын 5.77 их наяд төгрөгийг хөрөнгө оруулалтад зарцуулахаар төлөвлөж, Засгийн газрын өрийн үндсэн төлбөрт 5.99 их наяд төгрөг төлөхөөр тооцсон байна.

Ийнхүү Монгол Улсын нэгдсэн төсөв өргөн баригдсаны дараа аль аймагт хэдэн төгрөгийн санхүүжилт тавигдсан нь олны анхаарлыг татдаг.

Жил бүрийн төсөв хэлэлцэх үеэр Ерөнхийлөгч болон Ерөнхий сайдын нутаг төсвийн хуваарилалтаас хамгийн том бялгууг хүртлээ гэх шүүмжлэл өрнөдөг. Тэгвэл ирэх онд 14 аймагт улсын төсвөөс дэмжлэг олгоно. Тодруулбал, Хөвсгөл аймагт хамгийн өндөр буюу 56.3 тэрбум төгрөг хуваарилсан бол хамгийн бага мөнгийг Говьсүмбэр аймагт 9.8 тэрбум төгрөг тусгажээ. Өөрөөр хэлбэл, хамгийн өндөр төсөвтэй Хөвсгөл аймаг хамгийн бага төсөвтэй Төв аймгаас даруй зургаа дахин их төсөвтэй байна.

Хамгийн өндөр төсөвтэй Хөвсгөл аймгийн дараагаар Завхан аймагт 51 тэрбум, Увс аймагт 49.6 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг олгох гэнэ.

Үүнээс гадна ирэх онд Архангай аймагт 36.5 тэрбум, Баян-Өлгий аймагт 19.3 тэрбум, Баянхонгор аймагт 29.2 тэрбум, Булган аймагт 14.4 тэрбум, Говь-Алтай аймагт 13.9 тэрбум, Дундговь аймагт 23.8 тэрбум, Өвөрхангай аймагт 24.5 тэрбум, Сүхбаатар аймагт 12.4 тэрбум, Ховд аймагт 27 тэрбум, Хэнтий аймагт 27 тэрбум төгрөгийн санхүүгийн дэмжлэг олгох гэнэ.

Харин 2027 оны төсвийн жилд нийслэлээс гадна долоон аймаг улсын төсөвт орлого төвлөрүүлэхээр тооцжээ. Тодруулбал, Өмнөговь аймаг хамгийн их орлого буюу 1.5 их наяд төгрөг төвлөрүүлэх бол Улаанбаатар хот 421.5 тэрбум төгрөг, Орхон аймаг 107 тэрбум төгрөг, Дорноговь аймаг 16.8 тэрбум төгрөг, Сэлэнгэ аймаг 12.1 тэрбум төгрөг, Дархан-Уул аймаг 11.8 тэрбум төгрөг, Төв аймаг 3.4 тэрбум, Дорнод аймаг 600 сая төгрөгийг орон нутгийн төсвөөс улсын төсөвт орлого төвлөрүүлэх гэнэ.

График: 2027 оны төсвийн жилд орон нутгийн төсөвт доор дурдсан хэмжээтэй санхүүгийн дэмжлэг олгоно.

Д/д	Аймаг	Олгох санхүүгийн дэмжлэгийн хэмжээ /сая төгрөгөөр/
1	Архангай	36,556.8
2	Баян-Өлгий	19,370.0
3	Баянхонгор	29,267.9
4	Булган	14,450.8
5	Говь-Алтай	13,935.7
6	Дундговь	23,823.4
7	Завхан	51,053.1
8	Өвөрхангай	24,554.2
9	Сүхбаатар	12,404.9
10	Увс	49,600.1
11	Ховд	27,024.3
12	Хөвсгөл	56,393.9
13	Хэнтий	27,060.7
14	Говьсүмбэр	9,844.5
Нийт дүн		395,340.4

Хүрэл: Адуу, үхэр маллах адилхан ашиг орлоготой

zulaa — Thu, 22 Oct 2026 13:03:55 +0800

Ноолуур үнэд хүрсэн үе хурдан өсдөг ямаа малжиж, мах үнэд хүрсэн үе үхэр, тэрчлэн бүүр махны чиглэлийн гадаадын сайн үүлдрийн үхрийг импортлон авчирч ихээр тэжээв. Нэг мэдэхэд сүүлийн үед адуу аяндаа цөөрчихсөн буюу цаашлаад зарим бүс нутагт бараа тасарчихсан байлаа. Харин өнгөрсөн зун Шилийнгол аймгийн Авга хошуугаар сурвалжлан явахдаа бид адуу голлон маллаж байгаа Хүрэлийнх гэгч жирийн нэгэн малчин айлаар айлчилсан юм.

Авга хошууны Бэлгүдэй суурингийн Сайхантүмэн гацааны энэ айл хошууны төвөөсөө 26 километр зайтай байв. Гэрийнх нь ойр хавиар хэсэг сүрэг адуу ялаархан бэлчиж, гэрийнхээ үүдний өмнө морины хөшөө босгожээ.

- Өвөг аав маань олон удаа түрүүлсэн хайртай ногоон морио дурсгасан юм гэж сүүлээр нь Хүрэл бидэнд сонирхуулан ярисан юм.

Өдөр тутмын 200 килограмм сүү буюу 3000 орчим юаний цэвэр орлого

Манай нутагт ирсэн хүндээ хамгийн түрүүнд сүүтэй цай аягалж өгдөг бол, энэ айл бидэнд хамгийн түрүүнд цэгээ аягалж байв. Үдэд нь бид хошууны төвд очиж хооллоход бас цэгээ аягалж байсан юм. Ер нь хаана ч очсон айраг цэгээний үнэр сэнгэнэн ханхалж, Авга нутаг айраг цэгээгээрээ алдаршсан нь учиртай.

Энэ жил 38 настай Хүрэл 2007 оноос эхэлж гүү барьж саажээ. Одоогийн байдлаар 60 орчим гүү сааж байгаа бөгөөд өдөртөө дунджаар 1 гүүгээс 4 килограмм орчим сүү сааж, нийт 200 гаруй килограмм сүү нийлүүлдэг байна. Айраг цэгээгээ борлуулахдаа килограмм бүрдээ 26 юань, хэрвээ 2 килограммаас их авбал нэг килограмм бүрдээ 24 юань болгон үнийг нь бууруулж урамшуулал хөнгөлөлттэй зардаг аж.

Ажил дээрээ туслуулж буй 6 хүнийхээ цалин хөлс, хүнээс түрээсэлсэн 330 гаруй га бэлчээрийнхээ түрээсний мөнгө, цэгээгээ хошуу хүртэл хүргэж нааш цааш очиж ирэх замын зардал, сав баглааныхаа зардал энэ тэрийг тооцож гаргавал, өдөрт 2000-3000 орчим юаний цэвэр орлоготой гэж Хүрэл тооцоо хийж байсан билээ. Энэ жилийн байдлаар Хүрэлийнх 6-р сарын эхээс гүүгээ барьж саасан бөгөөд 8 -р сарын хорьд хүртэл саасан байна.

Хүрэлийн тооцоолсноор, даага зарах зэргийг бодвол, нэг гүү нэг симменталь үхэр тэжээсэнтэй яг адилхан ашиг орлоготой гарчээ.

6 гүүнээс 300 адуу хүртэл

Морь, монгол хүн хоёр онцгой хувь барилдлагатай, морь байгаагүй бол монгол хүний түүх бас өөрөөр бичигдэх боломж бүрэн байсан. Гэхдээ зах зээлийн нөлөөгөөр юм бүхнийг зоос мөнгөний нүхээр харах болсноос хойш адуу маллаад ашиг орлогогүй буюу маш бага байсан учраас олонх малчид маань зөвхөн хайр сэтгэл, дур сонирхлын үүднээс тоотой хэдхэн малладаг болсон юм.

Хүрэлийнхний тухайд хамгийн цөөндөө 2005, 2006 оны үеэр 6 гүүтэй л байжээ. Хуримласныхаа дараа гэргий Болорынхаа өмчид ирсэн малтай нийлүүлээд хамгийн анх 2007 онд 15 гүү барьж саажээ.

- Гүү саахгүй бол монгол адуунаас олох юм байхгүй. Тэр үе бид бас өдөртөө 50 гаруй килограмм сүү саагаад хэдэн зуун юаний цэвэр орлоготой байсан гэж Хүрэл ярьж байв. Гүү саагаад ашиг хүртэж үүний цаана арилжааны тохиол байгааг олж анзаарсан Хүрэл адуу малаа өнөр өсгөснөөр, 2022, 2023 оны үеэр адууныхаа тоог хамгийн олондоо бүүр 300 хүргэж байсан удаатай. Сүүлээр нь мал бэлчээрийнхээ тэнцвэрийг хадгалж бэлчээрээ хамгаалахын тулд нэг хэсгийг нь зараад, адууныхаа тоог 200 гаруйд тогтворжуулж, шөлний хонь, үхэр гэж цөөн тооны мал байгааг эс тооцвол одоо адуу голлон маллаж байгаа юм байна.

Нутаг усандаа хамгийн эрт машинаар сааж байв

Гүү сааж цэгээ борлуулаад 10 жилийнх нь дараа тухайлбал 2017 онд Хүрэл сав баглаагаа сайжруулж “Хаан цэгээ” шошгоо бүртгүүлжээ. Шошго тэмдэгтэй болчихвол олон нийтэд танигдахад илүү нэмэртэй аж.

Үүнээс гадна, тэрээр бас маш олон дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт хийжээ. Гэрийнхээ гадна хэдэн гэр босгож, хотын хүмүүс хөдөө ирж айраг цэгээ уухад зориулсан бөгөөд хошууны төв дээр цэгээ борлуулах газраа баар маягаар засан чимэглэж, бараа бүтээгдэхүүнийг нь бүрдүүлж байх зуур хэрэглэгчийг тавтай тухтай суугаад хүлээх, эсвэл хэдүүл орж ирээд айраг цэгээ ууж наргин хөөрөхөд тохитой болгожээ.

Нүдэнд хамгийн түрүүнд ил тусах нь гаднаа барьсан хөх дээвэртэй уужим их хашаа саравч байлаа. Гадна 38, 39 хэм халуун, нар шарж байхад саравч доор сүүдэртэй, зарим унага хөндлөн гулд хэвтэж байх нь тавтай тухтай байгаагийн илрэл байв, Хүрэл бас хааяа ус сүршин газраа усалж шороо тоос дэгдэн бужигнахгүй, улам сэрүүн чийглэг болгож байв. Ялангуяа, энэ хашаа саравч наранд шарагдаж, бороонд норж, жавар салхинд ажил саатахаас сэргийлэх төдийгүй, дотор нь бас тасалгаа зохиосон нь гүүгээ хашиж унага татахад цаг, хүний хүч арвилан хэмнэдэг байна.

Гүүнүүдээ шөнө нь бэлчээгээд өглөөний тав, зургаан цагийн үед хураан авчраад өдөржин уяж, 2 цаг алслах бүрд 1 удаа сааж 4 удаа саагаад, үдээс хойш 5, 6 цагийн үеэр дахиад бэлчээрт гаргадаг аж. Өөр ямар ч тэжээл өгдөггүй, энэ нь зардал хэмнэж хөдөлмөр хэмнэх төдийгүй, сүү цэгээнийхээ байгальлаг эког батална.

Харин залуу хүн байж яагаад машинаар сааж хөдөлмөр хүч хэмнэхгүй байгаа юм бэ гэж сониучирхсанд:

- Манайхан 2019, 2020 онуудад он дараалан машинаар сааж байсан, нутагтаа манайх чинь хамгийн эрт машинаар саасан айл л даа. 2 жил машинаар саасан байдлаасаа үзэхэд, гараар саах нь илүү олон ажилтай, хүн хүч илүү шаардлагатай боловч гүүгээ ивэлгэж сүү илүү саадаг, унагаа ч ногт зэлэнд илүү дасгаж сургаад авах сайн талтай гэж Хүрэл ярьж байсан юм.

Ерөнхий редактор : Ё.Хишигбаяр

Сэтгүүлч : Ё.Хишигбаяр Ц.Урантунгалаг С.Урьхан Н.Цовоо

Малдаа яваад сураггүй болсон 26 настай эмэгтэйг хайж байна

zulaa — Thu, 22 Oct 2026 10:28:22 +0800

Увс аймгийн Тариалан сумын Бургастай багийн нутаг аймгийн төвөөс зүүн урд зүгт 45 км, сумын төвөөс баруун хойд зүгт 50 км зайтөй Маш хэмээх газарт малчин 26 настай эмэгтэй А 10-р сарын 15-ны 07:00 цагийн орчимд малаа хайж яваад, сураггүй болжээ.

Энэ тухай дуудлагыг мөн өдрийн 16:50 цагт өгсөн байна. Тус аймгийн Онцгой байдлын газар, Эрэн хайх аврах салбарын алба хаагчид, сумын Мэргэжлийн анги, ар гэрийнхэн иргэн А-г эрэн хайх ажиллагааг эрэн хайх ажиллагааг зохион байгуулж байна гэж ОБЕГ-аас мэдээлэв.

Төрийн захиргааны болон үйлчилгээний албан тушаал эрхэлдэг төрийн албан хаагчийн ёс зүйн хэм хэмжээ

zulaa — Sat, 17 Oct 2026 11:51:44 +0800

Л.Мөнхбаясгалан: Хаврын морин уралдааны цуцалсан засгийн газрын тогтоол байх ёсгүй

zulaa — Wed, 14 Oct 2026 17:16:12 +0800

УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан хаврын хурдан морины уралдааныг хориглох бус, хуулиар зохицуулах шаардлагатай гэж үзэж буйгаа илэрхийллээ. Тэрбээр “УИХ-аас баталж буй хууль, Засгийн газрын тогтоолууд Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг баримтлах ёстой. Уг үзэл баримтлалд монгол түмний ондоошил, соёл, өвөрмөц уламжлалыг ямагт дээдэлнэ гэж заасан байдаг. Тиймээс хаврын морин уралдааныг цуцалсан Засгийн газрын тогтоол байх ёсгүй. Энэ асуудлыг хуулиар зохицуулах шаардлагатай гэж үзэн УИХ-ын гишүүн Отгонбаяр манлайлан хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг санаачилсан” хэмээн ярив.

Мөн “Хүүхдийн эрхийн тухай хуульд хүүхэд өөрийн сонирхлоор аливаа уралдаан тэмцээн, спортын арга хэмжээнд оролцоно гэж заасан байдаг. Үүнд хаврын морин уралдааныг хамааруулж тайлбарласан. Хүүхэд бага наснаасаа хурдны морь унаснаар бие даах чадвартай, хувийн зохион байгуулалттай болдог” гэсэн юм.

УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр, Л.Мөнхбаясгалан болон бусад гишүүн 2026 оны аравдугаар сарын 14-нд Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг УИХ-ын даргад өргөн мэдүүлжээ. Төсөл нь хаврын хурдан морины уралдааныг зохион байгуулах эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгоход чиглэж байна.

Одоогийн зохицуулалтын тухайд, Засгийн газрын 2019 оны нэгдүгээр сарын 30-ны өдрийн 57 дугаар тогтоолоор жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 1-нээс тавдугаар сарын 1 хүртэлх хугацаанд хурдан морины уралдаан, сунгаа, үсэргээнд 18 нас хүрээгүй хүүхэд морь унахыг хориглосон. Харин 2025 оны 41 дүгээр тогтоолоор орон нутагт зохион байгуулах уралдааныг цаг агаарын нөхцөл байдал, нутгийн өөрөө удирдах байгууллагын зөвшөөрөлтэй уялдуулан зохион байгуулах зохицуулалтыг өөрчилжээ. Иймээс хаврын уралдааныг бүхэлд нь хориглосон гэж үзэхгүй юм.

Хуулийн төсөлд хаврын хурдан морины уралдааныг хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-ны өдөр эсвэл тухайн сарын доторх аль нэг өдөр цаг агаарын нөхцөлтэй уялдуулан зохион байгуулах, товыг Засгийн газрын шийдвэрээр тогтоохоор тусгажээ.

Мөн уралдааны замыг тусгайлан засаж, аюулгүй байдлыг хангах, морийг 14 болон түүнээс дээш настай хүнээр унуулах, унаачийг сэрүүний улиралд тохирсон хамгаалалтын хувцас, хэрэглэлтэй оролцуулах, даатгалд хамруулах, уяач болон унаач, түүний эцэг эх, асран хамгаалагчтай гэрээ байгуулах шаардлага тавьсан байна.

Түүнчлэн уралдааны замд хүн, мал эмнэлгийн тусламжийн хэсгийг өртөөчлөн байрлуулах, аюулгүй байдал, хэв журмыг хангах зохицуулалт тусгажээ. Уралдаанд азарга, их нас, соёолон насны морьдыг оролцуулах бөгөөд азарга, соёолон насны морьд 16-17 км, их насны морьд 18-19 км замд уралдахаар төсөлд заасан байна.

Хуулийн төсөл одоогоор өргөн мэдүүлсэн шатанд байгаа бөгөөд батлагдсан хууль биш юм.

З.Мэндсайхан сайд нутгийнхнаа тойглож явна

zulaa — Wed, 24 Jun 2026 17:47:19 +0800

Н.Учралын Засгийн газрын Сангийн сайдаар сонгогдсон З.Мэндсайхан сайд Ховдын угшилтай. Тэрбээр 2024 оны УИХ-ын сонгуульд Ховд, Увс, Говь-Алтай зэрэг баруун бүсээс сонгогдсон нэгэн. Улсын их ажлын хажуугаар З.Мэндсайхан сайд Ховд аймгийн нутгийн зөвлөлийн даргаар ажилладаг бөгөөд Сангийн сайдаар томилогдсоныхоо дараа нутгийн алдартай бөхчүүд, УИХ-ын гишүүд зэрэг нутгийнхаа нэр хүндтэй хүмүүсийг тойглож, дайлж явна.

Шинээр томилогдсон Сангийн сайдад төсвийн орлого тасарсан, орлого буурсан, төсөв нь алдагдалтай цаг үед улсынхаа төсөвт санаа зовниж суух их ажлын хажуугаар нутгийнхнаа ч марталгүй тойглож явааг нь албан тушаалтай болоод нутгийнхнаа гэж явна хэмээн улс төрийн хүрээнд жиг, жуг гэлцэнэ.

Ховд аймгийн нутгийн зөвлөлийн цайллагын үеэр үндэсний бөхийн улсын аварга О.Хангайг Ховд аймгийнхаа нутгийн зөвлөлийн дэд дарга болгосон талаар ч сошиал орчинд шуугиж эхэлж. О.Хангайгийн хувьд Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат бөгөөд 2022 оны Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн баяр наадмаар 1024 бөхийн барилдаанд өвдөг шороодолгүй 10 даван түрүүлж, улсын аварга цол хүртсэн байдаг. Ийнхүү шинэхэн Сангийн сайдын нутгийнхаа нэр хүндтэй, олон хүндлэгдсэн хүмүүсээр хүрээгээ тэлж, нутгийн зөвлөлдөө багтаасан нь 2028 оны сонгуулиа бодож яваагийн илрэл гэж намын нөхөд нь ил, цагаан ярьж эхэлжээ. Сонирхуулахад, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нь Монгол Улсын манлай уяач гэдгийг олон нийт тэр бүр мэддэггүй билээ.

https://news.mn/r/2873752/

Сэрэмжлүүлэг: Увс аймагт "хүний боом" өвчин бүртгэгдлээ

zulaa — Tue, 23 Jun 2026 16:51:08 +0800

Увс аймгийн Тэс суманд малын гоц халдварт, хүн, малын хамтын эмгэг болох боом өвчний хүний өвчлөлийн тохиолдол батлагдаж, голомтын бүсэд хариу арга хэмжээг шуурхай авч эхэллээ. Халдвар авсан иргэн одоогоор Увс аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Халдвартын тасагт тусгаарлагдан эмчлүүлж байна. Тархвар судлалын тандалт, судалгаагаар тухайн иргэн 2026 оны зургадугаар сарын 15-ны өдөр үхсэн хоньтой харьцах, устгах үедээ халдвар авсан байх өндөр магадлалтай байгаа аж. Улмаар өвчний шинж тэмдэг илэрч, эмнэлгийн байгууллагад хандсаны дагуу 2026 оны зургадугаар сарын 21-ний өдөр Увс аймгийн Зоонозын өвчин судлалын төвд молекул биологийн PCR шинжилгээ хийхэд хариу нь "эерэг" гарч, халдвар албан ёсоор батлагджээ.

Одоогийн байдлаар өвчлөл бүртгэгдсэн голомтын бүсэд Увс аймгийн Зооноз өвчин судлалын төв болон Мал эмнэлгийн байгууллагын хамтарсан баг шуурхай ажиллаж байна.

Боом нь өвчтэй мал, адгуус амьтнаас хүнд халдварладаг байгалийн голомтот, хурц халдварт өвчин юм. Хүний тунгалгийн зангилаа, тунгалгийн судлыг гэмтээж хүчтэй хордлого үүсгэх замаар өвчлүүлдэг. Боом өвчнөөр хүн, бүх төрлийн мал, адгуус амьтад, буга өвчлөхөөс гадна цус сорогч хөх түрүү, ялаа, шумуул нь хүнд халдвар тараана.

Өвчний үүсгэгч нь гадуураа бүрхүүл үүсгэж, газрын хөрсөнд 30 жил хүртэл амьдрах чадвартай тул газар, шорооны ажил хийх, мөн өвчтэй малыг өвчих, хуулах, нядлах, ноослох, үхсэн малын сэг зэмтэй ажиллах үед гэмтсэн арьс салстаар халдвар дамждаг учир малын түүхий эд боловсруулах, ноос ноолуур, арьс ширтэй харьцах, мал нядлах үед малчид халдвар авах өндөр эрсдэлтэй байдаг тул малчид, ард иргэдэд дараах зөвлөмжийг хүргэж байна:

Голомтот нутгийн хүн ам, мал сүргийг жил бүр боомын эсрэг дархлаажуулалтад хамруулах;
Малын гаралтай мах, махан бүтээгдэхүүнийг сайтар боловсруулж хэрэглэх;
Мал сүргийн дотор боом өвчний сэжиг илэрвэл сүргээс нь яаралтай тусгаарлаж мал эмнэлгийн байгууллагад хандах;
Үхсэн, өвчилсөн мал амьтантай харьцах, газар шорооны ажил хийхдээ хамгаалах хувцас өмсөж занших, арьсаа шалбалах, гэмтэхээс болгоомжлох;
Шалтгаангүй үхсэн малын мах, арьс, ширийг ашиглахгүй, ил задгай хаяхгүй байх;
Мэргэжлийн байгууллагад хандаж мал үхсэн шалтгааныг тогтоолгох.

Д.Дэнсмаа: Сэтгэцийн эмгэг, хүүхдийн аутизмын тохиолдол нэмэгдэж байна

zulaa — Tue, 19 May 2026 09:57:24 +0800

Увс аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тасгийн их эмч Д.Дэнсмааг урьж ярилцлаа.

-Увс аймгийн иргэдийн дунд сэтгэцийн эрүүл мэндийн өвчлөл хэр түгээмэл байдаг вэ?

-Аймгийн хэмжээнд манай тасгийн хяналтад 700 гаруй хүн байдаг. Үүнээс 500 орчим нь оюуны хомсдолын оноштой бол үлдсэн нь сэтгэцийн бусад төрлийн эмгэгтэй, хөдөлмөрийн чадвараа тогтоолгосон иргэд юм. Сүүлийн үед нойрны эмгэгтэй болон архаг ядаргаатай өвчтөнүүдийн тоо нэмэгдэх хандлагатай байгаа. Мөн зан төрхийн өөрчлөлттэй, аутизмын оноштой хүүхдүүдийн тоо өсөж байна. Сүүлийн таван жилийн хугацаанд аймгийн хэмжээнд 40 гаруй хүүхэд аутизмаар оношлогдож, хяналтад хамрагдсан. Манай тасагт үндсэндээ насанд хүрсэн хүмүүс хэвтэн эмчлүүлдэг бөгөөд хүүхдийн сэтгэцийн тасаг байхгүй. Тиймээс ийм оноштой хүүхдүүдийг аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Хүүхдийн тасагт хэвтүүлэн эмчлэх эсвэл Улаанбаатар хот руу шилжүүлэн эмчлүүлдэг.

-Танай тасгийн орчин нөхцөл, ачаалал ямар түвшинд байна вэ?

-Увс аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тасаг 10 ортой. Хэвтэн эмчлүүлэгчдийн тоо, эрэлт хэрэгцээнээс шалтгаалан ачаалал их, дараалал, хүлээгдэл тогтмол үүсдэг. Тус тасагт хоёр их эмч, таван сувилагч, нэг асрагч, нэг харуул ажилладаг. Одоогоор нэг их эмч жирэмсний амралттай байгаа тул үндсэн эмчилгээ, үйлчилгээний ажлыг нэг эмч дангаараа хариуцан ажиллаж байна.

Орчин нөхцөл, тохижилт хангалтгүй байгаагаас өвчтөнүүдэд үзүүлэх сэргээн засах үйлчилгээ бүрэн хэмжээнд хэрэгжихэд хүндрэлтэй байдаг. Гэсэн ч аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн шинэ өргөтгөл ашиглалтад орсонтой холбоотойгоор тасгийн орчныг сайжруулах, өрөө тасалгааг нэмэгдүүлэх, засвар үйлчилгээ хийх асуудлыг үе шаттайгаар шийдвэрлэхээр ярилцаж байна.

-Сэтгэцийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд иргэд юуг анхаарах хэрэгтэй вэ?

-Сэтгэцийн эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд хүн амьдралдаа дөрвөн зүйлийг тэнцвэртэй авч явах шаардлагатай. Тодруулбал, эрүүл мэнд, нийгмийн оролцоо, харилцаа холбоо, мөн амьдралын утга учир буюу зорилго чиглэл гэсэн үндсэн дөрвөн хүчин зүйл юм. Эдгээрийг зөв зохистой тэнцвэржүүлж чадвал сэтгэцийн эрүүл мэндээ хамгаалах боломжтой. Харин эрүүл мэнд алдагдвал бусад бүх зүйлд сөргөөр нөлөөлдөг. Мөн амьдралын утга учиргүй болсон хүн архи, мөрийтэй тоглоом зэрэг сөрөг зуршилд автах эрсдэл нэмэгддэг.

Мөн сүүлийн үед бүх насны иргэдийн дунд дэлгэцийн хэрэглээ эрс нэмэгдэж байгаа нь сэтгэцийн болон бие махбодын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Тиймээс иргэд дэлгэцийн хэрэглээгээ хянаж, цагийн хязгаартай, зохистой байдлаар ашиглах шаардлагатай.

Б.БАЯРЖАВХЛАН

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 15. БААСАН ГАРАГ. № 93 (7835)

Д.Дэнсмаа: Сэтгэцийн эмгэг, хүүхдийн аутизмын тохиолдол нэмэгдэж байна

zulaa — Fri, 15 May 2026 12:30:27 +0800

Увс аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тасгийн их эмч Д.Дэнсмааг урьж ярилцлаа.

-Увс аймгийн иргэдийн дунд сэтгэцийн эрүүл мэндийн өвчлөл хэр түгээмэл байдаг вэ?

Сүүлийн үед нойрны эмгэгтэй болон архаг ядаргаатай өвчтөнүүдийн тоо нэмэгдэх хандлагатай байгаа. Мөн зан төрхийн өөрчлөлттэй, аутизмын оноштой хүүхдүүдийн тоо өсөж байна.

Сүүлийн таван жилийн хугацаанд аймгийн хэмжээнд 40 гаруй хүүхэд аутизмаар оношлогдож, хяналтад хамрагдсан. Манай тасагт үндсэндээ насанд хүрсэн хүмүүс хэвтэн эмчлүүлдэг бөгөөд хүүхдийн сэтгэцийн тасаг байхгүй. Тиймээс ийм оноштой хүүхдүүдийг аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Хүүхдийн тасагт хэвтүүлэн эмчлэх эсвэл Улаанбаатар хот руу шилжүүлэн эмчлүүлдэг.

-Танай тасгийн орчин нөхцөл, ачаалал ямар түвшинд байна вэ?

Одоогоор нэг их эмч жирэмсний амралттай байгаа тул үндсэн эмчилгээ, үйлчилгээний ажлыг нэг эмч дангаараа хариуцан ажиллаж байна.

-Сэтгэцийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд иргэд юуг анхаарах хэрэгтэй вэ?

Харин эрүүл мэнд алдагдвал бусад бүх зүйлд сөргөөр нөлөөлдөг. Мөн амьдралын утга учиргүй болсон хүн архи, мөрийтэй тоглоом зэрэг сөрөг зуршилд автах эрсдэл нэмэгддэг.

Нөгөөтээгүүр, нийгмийн оролцоо, харилцаа холбоо сулрах үед хүн өөрийгөө болон бусдыг ойлгох, таньж мэдэх чадвар буурдаг. Иймээс эдгээр дөрвөн хүчин зүйлийг тэнцвэртэй хадгалснаар хүний амьдрал илүү тогтвортой, утга учиртай болдог. Мөн сүүлийн үед бүх насны иргэдийн дунд дэлгэцийн хэрэглээ эрс нэмэгдэж байгаа нь сэтгэцийн болон бие махбодын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Тиймээс иргэд дэлгэцийн хэрэглээгээ хянаж, цагийн хязгаартай, зохистой байдлаар ашиглах шаардлагатай.

Б.БАЯРЖАВХЛАН

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин