-Би 2013 оноос эхлэн дуу хөгжим сонирхон DJ хийж эхэлсэн. Бүжиглэх сонирхол, ур чадвар минь намайг хөгжмийн урлагт хөл тавихад нөлөөлсөн гэхэд болно. Энэ жилээс эхлэн өөртөө шинэ challenge хийж, дуугаа өөрөө дуулж эхэлж байгаа юм.

-“Салхи” бол миний анхны цомгийн эхний дуу болон гарч байгаа, мелодик техно урсгалын дуу. Монгол хэв маяг, уртын дуугаа орчин үеийн хэмнэлтэй хольж уг бүтээлдээ шингээсэн. Дууны хөгжмийн найруулгыг шинэ залуу продюсер Becku болон миний бие өөрөө хийж, ая, дууны найруулга дээр дуучин Б.Замбалгарав ажиллаж, дууны шүлгийг Kenn бичиж, дууны бичлэгийг “Clef recordings” студийн инженер Одмандах хийж гүйцэтгэсэн. Видео клипийг “March nine” студи хийж бүтээсэн.

-House, techno урсгалын таван дуунаас бүрдсэн анхны EP цомгоо гаргахаар ажиллаж байна. Удахгүй цомгоо үзэгчдэд хүргэнэ.

-Уран бүтээлүүдээ аль болох чанартай сайн гаргаж, үндэсний хэв маяг, монгол ёс заншил, соёлоо өөрийн уран бүтээлдээ түлхүү шингээж гаднын улс оронд таниулан сурталчлахыг хичээж зорьдог.

П.АМГАЛАНБАЯР 

Дэлхийн хамтлагийг дэргэдээс нь үзэх боломжийг олгох Монголын хамгийн хүчирхэг тоглолт зөвхөн ганцхан удаа долдугаар сарын 31-нд 19.00 цагаас Улаангом хотын Төв цэнгэлдэхэд болно.

Тоглолтын ерөнхий зохион байгуулагчаар “Өнгүр буурч” ХХК, хамтран зохион байгуулагчаар Монголын залуучуудын холбоо, “Талын Монгол” телевиз, “Aris fashion”, “Bojss cosmetic”, “Sodon fashion” ажиллаж байна.

 

Энэхүү санаачилгыг үргэлжлүүлж, 2025-2026 онд ХААН галерейд үзэсгэлэн гаргах хүсэлтэй уран бүтээлчдийн төслийг сонгох сонгон шалгаруулалт зарлаж байна.

Сонгон шалгаруулалтад оролцох хүсэлтэй уран бүтээлчид ХААН Банкны 5000000015 тоот дансанд 5,000 төгрөгийг эргэн төлөгдөхгүй нөхцөлтэй тушааж /Гүйлгээний утга дээр DPR-25-0529 дугаарыг заавал бичнэ/, баримтыг албан бичгийн хамт ХААН Банк цамхгийн ресепшинд битүүмжлэн өгч сонгон шалгаруулалтын өгөгдөл, бусад мэдээллийг авна уу.

Материалыг 2025 оны 5-р сарын 9-ний өдрийн 17:00 цаг хүртэл хүлээн авах бөгөөд зөвхөн шалгарсан уран бүтээлчдэд хариу мэдэгдэх болно.

Жич: Сонгон шалгаруулалттай холбоотой мэдээллийг bidding@khanbank.com хаягт хандаж авна уу.

Хаяг: ХААН Банк цамхаг, Чингисийн өргөн чөлөө-6, Стадион Оргил-1, ХУД -15 хороо, Ш/Х-192, Улаанбаатар-17010

Өөрөөр хэлбэл, стереотип нь тодорхой бүлэг хүмүүс, үзэгдэл эсвэл юмсын талаарх өнгөц хэр нь нийтлэг ойлголттой байхыг хэлдэг. Гэхдээ эдгээр нийтлэг тодорхойлолт яагаад бий болсон, эсвэл бий болох боломжтой талаар бидний өдөр тутам хэрэглэдэг энгийн эд юмсыг төлөөлүүлэн уран бүтээлч А.Болормаа “Stereotype” үзэсгэлэндээ онцолжээ.

Энэ нь түүний эх орондоо гаргаж буй анхны бие даасан үзэсгэлэн бөгөөд ХААН галерейд 2-р сарын 15-нд нээлтээ хийсэн юм. Үзэсгэлэнд дэлгэсэн бүтээлүүдийн хувьд Монголд сүүлийн жилүүдэд тун ховор хийгдэж буй өнгөт модон бар, хулдаасан бар болон холимог техникээр бүтсэн, интерактив гэдгээрээ онцлогтой.

А.Болормаа нь СУИС-ийн Дүрслэх урлагийн академийг график зургийн чиглэлээр суралцаж төгсөн, Норвеги улсын Агдерийн их сургуульд урлаг судлалаар магистрын зэрэг хамгаалсан. Мөн Норвегийн Берген хотын Дүрслэх урлагийн академийн мэргэших сургалтад суралцан, олон төрлийн уран бүтээлийн арга техник эзэмшсэн уран бүтээлч бөгөөд 2018 онд Монголд ирснээсээ хойш Дүрслэх урлагийн академид багшаар, 2025 онд СИТИ их сургуулийн Архитектур дизайны сургуулийн График дизайны тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж буй юм.

Тэрбээр үзэгчдийн оролцоотой, анаглиф арга техникийг ашиглан тогтсон стереотип, нийтлэг ойлголт, хязгаарлагдмал дүрслэлийг давсан  бодит байдал, олон талт үзэл баримтлал бий гэдгийг бүтээлээрээ дамжуулан илэрхийлэхийг зорьжээ.

Бодит байдал нь олон талт, хувь хүний онцлог, нөхцөл байдлыг агуулсныг угтаа бид дотроо мэдэж байдаг ч ихэнхдээ санаж сэрэх, мэдрэхээ умартан урагшилсаар байдаг. Зүйрлэвэл яг л энэхүү үзэсгэлэнгийн танхимд буй улаан, цэнхэр өнгийн нүдний шил зүүчхээд  тайлж бодит байдлыг харахын оронд улам бүр цааш алхах мэт. Эсвэл эсрэгээрээ бидэнд бодит байдлыг харах “тусгай шил” дутсан ч байж болох юм.

Бага насны хүүхдүүдэд үсэг цээжлүүлэхэд хэрэглэдэг зурагтай карт байдгийг та санаж байна уу? Аяганы зураг үзүүлээд аяга гэхэд ордог “А” гээд цээжилдэг. Тэгвэл тэр а үсэг ердөө л үгэнд нь байдаг л үсэг болохоос аягыг бүхэлд нь илэрхийлэхгүй шүү дээ. Энгийн нэг үсгээс гадна өөр үсгүүд нийлж байж л аягыг, шоог эсвэл морь гэсэн бүтэн утга бүтээдэг.

Юмсыг эсвэл хүмүүсийг ч гэлтгүй та өөрийгөө, бодол, мэдрэмжээ шинээр танин мэдвэл ямар сонирхолтой байх бол? Нялх хүүхэд юмс үзэгдлийг ажиглан судлан мэдэрч хүртэж байж танин мэддэгтэй адил та ч дотоод хүүхдээ сэрээн эргэн тойрноо, дэргэдэх хүмүүсээ үгүй бүр танихгүй хүмүүсийг ч, өөрийгөө ч шинээр танин мэдэх зорилгоор фильтер бүхий нүдний шилээ тайлаад юмсын жинхэнэ өнгийг харна уу.

“Stereotype” үзэсгэлэн ХААН Банк цамхгийн 3-р давхарт байрлах ХААН галерейд 2025 оны 2-р сарын 28-ныг дуустал ажлын өдрүүдэд 09:00-18:00 цагийн хооронд үнэ төлбөргүй нээлттэй бөгөөд урлаг сонирхогч та бүхнийг хүрэлцэн ирэхийг урьж байна.

Ингээд “Оскар-2025” наадмын гол номинацад нэр дэвшигчдийг танилцуулъя.

Эх сурвалж: The Hollywood Reporter

Нийгэм, өдөр тутмын амьдралын эгэл мөчүүдийг нарийн мэдэрч, түүнийг бүтээлдээ тусгадгаараа олонд танигдсан Ц.Энхжаргал зураач энэ удаа баяр баясал, гуниг зовлон хүний дотоод ертөнцөд хэрхэн нөлөөлж, шинэ утга, мэдрэмжийг бий болгодгийг илэрхийлэхийг зорьжээ. Хүмүүний амьдралтай зэрэгцэн орших далд ертөнцийг урлагийн хэлээр харуулсан энэхүү бүтээлүүд нь үзэгчдэд ер бусын мэдрэмж, гүн бодрол төрүүлэх нь дамжиггүй. Ц.Энхжаргалын уран бүтээлүүд нь бодит байдал болон төсөөллийн ертөнцийн заагийг илтгэдэг бөгөөд үзэгчдийг өөрийн эрхгүй дотоод сэтгэл рүүгээ гүн гүнзгий өнгийхөд хүргэдэг.

Харин У.Батцоожийн хувьд зүүдний мэт атлаа сэтгэлд ойр, энгийн боловч ер бусын хотын амьдралыг харуулсан бүтээлүүд туурвижээ. Тэрбээр Улаанбаатар хотын гадаад дүр төрхөөс илүү түүний дотоод мөн чанар, оршихуйг илэрхийлсэн бүтээлүүдээ дэлгэсэн нь үзэгчдэд параллель ертөнцөд нэвтэрч буй мэт мэдрэмж төрүүлэх аж. Мөн хотын өдөр тутмын амьдралыг хөндлөнгөөс ажиглан Улаанбаатарын гүнд нуугдсан ер бусын гоо сайхныг илэрхийлэхийг зорьсон байна. Түүний бүтээлүүд зүүд ба бодит амьдралын хил хязгаарыг бүдгэрүүлж, эдгээр хоёр ертөнцийн заагт орших мэдрэмжийг үзэгчдэд мэдрүүлэх болно.

“Завсрын ертөнц” үзэсгэлэн 2024 оны 10-р сарын 31-нийг дуустал ажлын өдрүүдэд 09:00-18:00 цагийн хооронд ХААН галерейд үнэ төлбөргүй гарч буй бөгөөд далд ертөнцийн заагт нэвтрэхийг хүссэн хүн бүхэнд нээлттэй. Та урлаг сонирхдог бол үзэсгэлэнд хүрэлцэн ирснээр өөрийгөө танин мэдэх, амьдралын утга учрыг эргэцүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Таныг завсрын ертөнцөд морилон саатахыг хүсье.

Оюуны бүтээлч үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон шинжлэх ухаан, утга зохиол, урлагийн бүтээлийг зохиогчийн эрхийн бүтээлд тооцох бөгөөд зохиогчийн эрх нь тухайн бүтээлийг туурвиж, бодит хэлбэрт орсон үеэс үүснэ Нэг үеэ бодоход монголчууд оюуны өмчийн талаар ойлголттой, зохиогчийн эрхэнд хүндэтгэлтэй ханддаг болсныг дээрхээс харж болохоор. Гэхдээ энэ тухай ойлголт урлагийн салбарт углуургаараа төлөвшөөгүй байгаагийн жишээ ч тус үйл явдал байв. Түрүүлж дуулсан нь уран бүтээлийг өмчилж, өөриймсүүлэн, дараагийн хүний дуулах эрхийг хязгаарлах эрх зүйн боломжгүй юм. Мөн өмнө нь олон нийтэд хүрсэн уран бүтээлийг дахин дуулахдаа өөрийн дур, сонирхлоор сэргээдэг байдал ч хуулийн хүрээнд хүчин мөхөс. Уг нь энэ агуулгыг урлагийн сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт тусгадаг ч уран бүтээлчид тодорхой ойлголт, мэдлэггүй байгааг олон жишээнээс харж болохоор байна.

Уран бүтээлийн оюуны өмч, зохиогчийн эрхтэй холбоотой асуудал бусад оронтой харьцуулахад манайд харьцангуй хожуу үүссэн. Монголчуудын уртын болон ардын дуу нь ард түмний амьдрал дундаас урган гарсан утга агуулгатай байдаг бөгөөд үгийг нь бичсэн хүн, аяыг нь зохиосон хөгжмийн зохиолч гэж байдаггүй онцлогтой. Энэ төрлийн дууг өмчлөх ойлголт өнөө ч үгүй. Хэн дуртай нь, дуулах дөртэй нь эгшиглүүлж, найр наадмаа хөгжөөсөөр ирсэн. Харин нийгэм, цаг үе өөрчлөгдөх хэрээр хаяглах эзэнтэй, орчин үеийн хэв маягтай уран бүтээлүүд төрөн гарч, үзэгчид ч тэр зүг рүү “хуйларч” эхлэв. Ийнхүү оюуны өмчийг хамгаалах хэрэгцээ бий болж, 1944 онд оюуны өмчийн тухай анхны баримт бичгийг үйлдэж байжээ.

Түүнээс хойш зохиогчийн эрхийн асуудал улам төгөлдөржиж, энэ төрлийн агуулга Монгол Улсын цөөнгүй хууль тогтоомжид туссан байдаг.

Эрх зүйн хүрээнд зохиогчийн эрхийн асуудлыг ийн анхаарч, нарийвчлан авч үздэг ч өмнө өгүүлсэнчлэн уран бүтээлчид тэр бүр хэрэгжүүлдэггүй. Бодит амьдрал дээр дуучид сархад, хадаг, тав гурван төгрөг барьж, хөгжмийн зохиолч, ая зохиогчтойгоо уулзаад л дуугаа авч, өгөлцөх нь элбэг. Энд ямар ч гэрээний харилцаа үүсдэггүй бөгөөд тухайн дуучин тус уран бүтээлийг хэдий хугацаанд эзэмших хийгээд, өөр хүн дуулж болох эсэхийг огт хэлэлцдэггүй. Зохиолчдоос уран бүтээлээ авсан дуучин хөгжмийн найруулга хийлгэж, хоолойн бичлэгт ороод, дүрсжүүлэн цацна. Дараа нь, хүмүүст таниулж, олны хүртээл болгохоор мэрийнэ. Мэдээж үүнд мөнгө, санхүү, цаг, зав шаардана. Тэр нь дийлэнхдээ уран бүтээлчээс гарна. Дууг “Минийх” гэх агуулгаар өмчлөхдөө уран бүтээлчид ихэвчлэн энэ тухайгаа ярьдаг. Би амьдруулж, хүмүүст хүргэсэн учир миний уран бүтээл гэх нь элбэг. Гэвч гэрээний харилцаа үүсээгүй учир эзэмших хийгээд бусдад түгээх, дахин арилжих эрх нь зохиолч, зохиогчдод бий.

Оюуны бүтээлч үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон шинжлэх ухаан, утга зохиол, урлагийн бүтээлийг зохиогчийн эрхийн бүтээлд тооцох бөгөөд зохиогчийн эрх нь тухайн бүтээлийг туурвиж, бодит хэлбэрт орсон үеэс үүснэ хэмээн Зохиогчийн эрхийн тухай хуульд тусгасан байдаг. Тэгэхээр уран бүтээл бий болсон цагаас зохиогчийн эрх үүсдэг байж таарах нь.

Харин зохиогч гэж өөрийн оюуны бүтээлч үйл ажиллагаагаар шинжлэх ухаан, утга зохиол, урлагийн бүтээл туурвисан хувь хүнийг хэлдэг бол эрх эзэмшигч гэж зохиогч, энэ хуульд заасны дагуу шинжлэх утга зохиол, ухаан, урлагийн бүтээлийг ашиглах онцгой эрхийг эдлэх бусад хувь хүн, хуулийн этгээд, эсхүл тэдгээрээс эрх шилжүүлэн авсан хувь хүн, хуулийн этгээдийг хэлнэ гэж тусгасан байдаг. Тэгэхээр уран бүтээлчид ямар нэг уран бүтээлийг үнэхээр өөрөө өмчилж, бусдад дуулуулахгүй гэж мэрийвэл эзэмших эрхийг нь эзэмшигчтэй нь тохирч, эрх зүйн хүрээнд худалдаж авах шаардлагатай юм.

Ямар нэг уран бүтээлийн онцгой эрхийг хэн нэгэн хэдий хугацаанд эзэмших вэ гэдэг мөн чухал асуудал. Зохиогчийн эрхийн тухай хуульд энэ тухай тодорхой тусгасан байдаг. Тус хуулийн 14 дүгээр зүйлд Зохиогчийн бүтээл ашиглах онцгой эрх нь зохиогчийн насан туршид болон нас барснаас хойш 50 дахь жилийн 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуустал хугацаанд хүчин төгөлдөр байна гэжээ. Онцгой эрх эзэмшигч нас барсан тохиолдолд эзэмшигчийн эрх өв залгамжлагдана. Энэ тухай тус хуульд, “Өв залгамжлагчийн бүтээл ашиглах онцгой эрхийн хугацаа зохиогч нас барсны дараа жилийн нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн 50 жилийн хугацаанд үйлчилнэ” хэмээсэн байна. Өв залгамжлагч нь тодорхойгүй, эсхүл өвлөгч нь өв залгамжлалаас татгалзсан тохиолдолд бүтээл ашиглах онцгой эрхийг оюуны өмчийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага эзэмших юм.

Манай уран бүтээлчдийг дууг хэн, хэдий хугацаанд, хэрхэн эзэмших учраа олохгүй будилж байх зуур дэлхийн нөгөө бөөрөнд дуу хөгжим хамгийн ашигтай бизнест тооцогдож байна. Сайн уран бүтээл байр сав, үнэт эдлэлээс илүү үнэ цэн, өндөр үнэлэмжтэй өв болж хувирчээ. Жишээ дурдвал, алдарт дуучин Кэйти Перри өнгөрсөн онд зарим уран бүтээлийнхээ эзэмших эрхийг “Lit mus Music” продакшинд худалдаалсан байна. Тэрээр 2008 онд гаргасан “One of the Boys” цомгоос эхлэн 2020 онд цацсан “Smile” нэртэй альбомд багтах бүх дуугаа 225 сая ам.доллароор арилжсан байна. Түүнээс гадна алдарт дуучин Жастин Бибер өнгөрсөн нэгдүгээр сард “Hipgnosis Songs Capital” нэртэй студид өөрийнхөө бүх дууны эзэмших эрхийг 200 сая ам.доллароор зарсан юм. Ингэснээр, тэдний дуунуудаас орж ирэх бүх орлогыг тухайн студиуд авах бөгөөд арилжих эрх нь ч тэдэнд үүсэх аж.

 

Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл